Review | «Ο Εχθρός του Λαού» είναι ο ίδιος ο Λαός;

Πόσο εύκολα η δημοκρατία μετατρέπεται σε τυραννία της πλειοψηφίας;

Ο Henrik Ibsen με το έργο του «Ο Εχθρός του Λαού» μας χάρισε ένα από τα πιο διαχρονικά πολιτικά και κοινωνικά δράματα του παγκόσμιου θεάτρου. Γραμμένο το 1882, παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο, καθώς θίγει ζητήματα εξουσίας, διαφθοράς και ηθικής ευθύνης, επικεντρωμένο στην σύγκρουση ανάμεσα στην αλήθεια και το συμφέρον της πλειοψηφίας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Τόμας Στόκμαν, ένας γιατρός που ανακαλύπτει πως τα ιαματικά λουτρά της πόλης - η βασικότερη πηγή οικονομικής της ευημερίας - είναι μολυσμένα. Στο μυαλό του η λύση είναι μια· η αποκάλυψη της αλήθειας. Σταδιακά όμως έρχεται αντιμέτωπος τόσο με τις αρχές του τόπου όσο και με τους μέχρι πρότινος συμμάχους του. Τι τους οδήγησε σ’ αυτή την μεταστροφή; Το κοινό συμφέρον μήπως;

Ο Thomas Ostermeier χαρίζει σκηνοθετικά στο κοινό μια από τις πιο ριζοσπαστικές και πολιτικά φορτισμένες αναγνώσεις του κλασικού έργου. Βασική καινοτομία της παράστασης αποτελεί η σκηνή της λαϊκής συνέλευσης. Τα όρια της πλατείας καταργούνται, ο «τέταρτος τοίχος» καταρρέει. Τα φώτα της πλατείας ανοίγουν κι οι ηθοποιοί απευθύνονται στο κοινό που γίνεται οι πολίτες που καλούνται να πάρουν θέση, να μιλήσουν, να αντιδράσουν. Η συζήτηση γίνεται πιο ζωντανή κι αληθινή από ποτέ κι αποτυπώνει με ανατριχιαστική ακρίβεια τόσο τον μηχανισμό χειραγώγησης και κοινωνικής απομόνωσης του «ισχυρού» όσο και τη σύγκρουση και το διχασμό μεταξύ της αλήθειας και των συμφερόντων, μεταξύ της ατομικής αλήθειας και της φωνής της πλειοψηφίας.

Η αισθητική της παράστασης είναι σύγχρονη υπερτονίζοντας τόσο τη διαχρονικότητά της, αλλά κυριότερα μεταφέροντας το κοινό στο εδώ και τώρα. Στο αποτέλεσμα αυτό συμβάλλει η σκηνική επιμέλεια του Jan Pappelbaum, με τους Νατάσσα Παπαστεργίου και Θωμά Μαριά να το προσαρμόζουν στη σκηνή του Θεάτρου Κνωσός. Εξέχουσα θέση στην παράσταση έχει η μουσική, σύγχρονη και υπαινικτική, ντύνοντας με περισσότερη ουσία πολλά από τα κομμάτια του έργου. Όσον αφορά την υποκριτική, αυτή διακρίνεται από φυσικότητα. Στο σύνολό τους οι ηθοποιοί διαχειρίζονται με δεξιοτεχνία τις δυναμικές που χαρακτηρίζουν το έργο αποτελώντας ο καθένας τους ξεχωριστά ζωτικό μέρος της παράστασης.

Η παράσταση στο Θέατρο Κνωσός δεν αποσκοπεί στην απλή αναπαράσταση του έργου αλλά στον επαναπροσδιορισμό του. Πρόκειται για μια παράσταση πολιτικό γεγονός. Όσα λαμβάνουν χώρα εκεί μέσα είναι φορτισμένα με την συλλογική μνήμη. Ζούμε σε μια κοινωνία όπου η πληροφορία, η επιστήμη, η πολιτική εμπλέκονται με τέτοιον τρόπο μεταξύ τους που οδηγούν σε αέναη σύγκρουση και πόλωση. Η αλήθεια κατακρεουργείται στο βωμό του συμφέροντος, η ατομική ευθύνη γίνεται συλλογική σιωπή συνενοχής και κάθε αξιακός κώδικας γίνεται θηλιά στο λαιμό. Ζωτικής σημασίας ερωτήματα, πιο πολύπλοκα από ποτέ, επανέρχονται συνέχεια κατά τη ροή του έργου. Δεν δίνει, όμως, απαντήσεις... Αντιθέτως, προκαλεί κι άλλα ερωτήματα με απώτερο σκοπό να ανταμείψει το κοινό με έναν ουσιαστικό προβληματισμό για την δημοκρατία, την αλήθεια και την ευθύνη.

Εν κατακλείδι, το έργο «Εχθρός του λαού» αξίζει να αναγνωστεί από κάθε πολιτικό ον. Ας είναι λοιπόν αφορμή μια τέτοια αριστουργηματική παράσταση, που συνδυάζει πολιτική ματιά, σκηνική τόλμη και υψηλού επιπέδου θεατρική ποιότητα. Ο καθένας μας βγαίνει από την θεατρική αίθουσα λίγο πιο συνειδητοποιημένος, λίγο πιο απαλλαγμένος από προσωπεία. Εκεί μέσα είτε φωναχτά είτε σιωπηλά πήραμε θέση. Ή με τον Γιατρό ή με τον Δήμαρχο.

Ή μήπως γίνεται κι αλλιώς;

Μαρία Ουρανία Καραμέτα

Απόφοιτος Τμήματος Θεατρικών Σπουδών Ε.Κ.Π.Α.

---

Πληροφορίες παράστασης